Δύο δωδεκάδες εργαζόμενοι στην αρωγή, οι οποίοι αντιμετώπιζαν ποινή φυλάκισης έως και 20 ετών εάν κριθούν ένοχοι για λαθραία μεταφορά μεταναστών στην Ελλάδα, αθωώθηκαν από το δικαστήριο της Λέσβου.
Η ετυμηγορία αντιμετωπίστηκε με ζητωκραυγές, δάκρυα και κραυγές αγαλλίασης καθώς ο προεδρεύων δικαστής ανακοίνωσε τα λόγια που θα έδιναν τέλος σε μια επταετή νομική δοκιμασία για τους ανθρωπιστές. Και οι 24 είχαν συμμετάσχει σε εργασίες διάσωσης στο νησί του Αιγαίου στο αποκορύφωμα της προσφυγικής κρίσης.
«Χρειάστηκαν 2.897 ημέρες για να παραδοθεί το προφανές από το δικαστικό σύστημα», είπε ο Ζαχαρίας Κέσσες, ο δικηγόρος που εκπροσώπησε έξι από τους κατηγορούμενους. «Σήμερα το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου εξέδωσε μια γενναία απόφαση».
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε περιγράψει τις διώξεις ως «τη μεγαλύτερη περίπτωση ποινικοποίησης της αλληλεγγύης στην Ευρώπη» και οι διαδικασίες είχαν παρακολουθηθεί στενά διεθνώς.
Ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων είχαν μιλήσει για μια δοκιμαστική στιγμή για τη μεταχείριση των ανθρωπιστών σε ολόκληρη την ήπειρο, όταν η ανοχή για την παροχή βοήθειας έχει μειωθεί καθώς οι μεταναστευτικές πολιτικές έχουν σκληρύνει. Η Ελλάδα – ένα συνοριακό κράτος – κατηγορείται εδώ και χρόνια ότι εκδίωξε βίαια μετανάστες από τα χερσαία και θαλάσσια σύνορά της, με τις απωθήσεις να είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες στο Αιγαίο. Η κεντροδεξιά κυβέρνηση του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, χαρακτήρισε τις πολιτικές «αυστηρές αλλά δίκαιες», αν και αρνήθηκε τις απελάσεις.
Εν όψει της δικαστικής διαδικασίας της Πέμπτης –που συνεχίστηκε έξι εβδομάδες μετά την έναρξη της ποινικής δίκης στη Μυτιλήνη– η Human Rights Watch χαρακτήρισε την υπόθεση «στρεβλή παραποίηση του ανθρωπιστικού έργου που σώζει ζωές». Είχε καλέσει τις ελληνικές αρχές να αποσύρουν τις «αβάσιμες» κατηγορίες.
«Οι αθωωτικές αποφάσεις είναι μια δικαίωση για τους κατηγορούμενους, αλλά είναι επίσης γλυκόπικρες», δήλωσε η Eva Cosse, ανώτερη ερευνήτρια στο τμήμα Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας της ομάδας. «Αυτές οι καταχρηστικές διώξεις έχουν ουσιαστικά κλείσει το έργο της ναυαγοσωστικής, ακόμη και όταν άνθρωποι συνεχίζουν να πνίγονται στο Αιγαίο. Οι ελληνικές αρχές θα πρέπει να σταματήσουν να ποινικοποιούν την αλληλεγγύη, να τερματίσουν τις απωθήσεις και να δώσουν προτεραιότητα στη διάσωση ζωών».
Μεταξύ των κατηγορουμένων ήταν η Sara Mardini, η Σύρια πρόσφυγας που απαθανατίστηκε στην ταινία του Netflix The Swimmers, και ο Sean Binder, ένας γερμανικής καταγωγής Ιρλανδός, ο οποίος, όπως και ο Mardini, πέρασε 100 ημέρες πίσω από τα κάγκελα μετά την καταδίκη του το 2018. Την εποχή της σύλληψής τους κυμαίνονταν σε ηλικία, με τους περισσότερους από 20 έως 70 και 30.
Δεμένοι από την ίδια ιδεαλιστική επιθυμία να βοηθήσουν σε μια εποχή που η τότε χρεοκοπημένη χώρα πάλευε να αντιμετωπίσει μια εισροή Σύριων που διέφυγαν από τον εμφύλιο πόλεμο, όλοι είχαν προσφερθεί εθελοντικά στην οργάνωση έρευνας και διάσωσης, ERCI. Τώρα διαλυμένη, η ομάδα βοήθειας είχε έδρα στη Λέσβο, ανάμεσα στα νησιά που βρίσκονται πιο κοντά στις ακτές της Τουρκίας που γρήγορα είχαν γίνει πόλο έλξης για τους πρόσφυγες.
Η ελληνική αστυνομία ισχυρίστηκε ότι οι εργαζόμενοι στην ανθρωπιστική βοήθεια διευκόλυναν την παράνομη είσοδο μεταναστών παρακολουθώντας θαλάσσια ραδιοσήματα και χρησιμοποιώντας κρυπτογραφημένες εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων για να λάβουν εκ των προτέρων ειδοποίηση για τη θέση των σκαφών των λαθρεμπόρων που κατευθυνόταν από τις τουρκικές ακτές.
Μεταξύ των μικρότερων κατηγοριών που είχαν επίσης αντιμετωπίσει οι κατηγορούμενοι ήταν η κατασκοπεία. Τον Ιανουάριο του 2023, ένα δικαστήριο απέρριψε αυτήν την κατηγορία, επικαλούμενο ανεπαρκή στοιχεία, με τους υποστηρικτές να χαιρετίζουν την απόλυση ως ενδεικτική της αθωότητας των εθελοντών. Ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων είχαν περιγράψει την κατηγορία ως «φαρσική».
Νωρίτερα, ενώ έδωσαν κατάθεση ενώπιον του δικαστηρίου, οι κατηγορούμενοι είχαν υποστηρίξει ότι αυτό στο οποίο συμμετείχαν ήταν θεμιτό έργο για τα ανθρώπινα δικαιώματα για να βοηθήσουν άτομα εν κινήσει και συχνά με κίνδυνο πνιγμού, καθώς προσπαθούσαν να φτάσουν στην ασφάλεια.
Αντιδρώντας στην απόφαση, ο Μπάιντερ είπε: «Το δικαστήριο έλαβε τη μόνη απόφαση που μπορούσε σήμερα με βάση την περιορισμένη νομική βάση των κατηγοριών και τα αδύναμα στοιχεία που παρουσίασε ο εισαγγελέας».
Ο Μπάιντερ περιέγραψε τις εξαντλητικές συνέπειες των ζωών που τέθηκαν σε αναμονή λόγω της παρατεταμένης ποινικής διαδικασίας. Πρώτη κράτηση σε ηλικία 24 ετών, ο ασκούμενος δικηγόρος είναι τώρα 31 ετών.
«Είναι τεράστια ανακούφιση που δεν θα περάσω τα επόμενα 20 χρόνια σε ένα κελί φυλακής, αλλά ταυτόχρονα είναι ανησυχητικό ότι αυτό θα έπρεπε να ήταν ποτέ μια πιθανότητα», είπε.
“Σήμερα έγινε σαφές, όπως θα έπρεπε πάντα, ότι η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας που σώζει ζωές είναι υποχρέωση, όχι έγκλημα. Ότι η χρήση του WhatsApp είναι φυσιολογική, όχι απόδειξη εγκληματικότητας. Ότι η αγορά πλυντηρίων ρούχων για έναν καταυλισμό προσφύγων δεν κάνει κάποιον ξέπλυμα χρήματος. Αυτή η αθώωση πρέπει να δημιουργήσει προηγούμενο.”
Η Διεθνής Αμνηστία, η οποία είχε στείλει αντιπροσωπείες στη Λέσβο για να παρακολουθήσει τη δίκη, είπε ότι ελπίζει ότι η απόφαση της Πέμπτης θα στείλει ένα «ισχυρό μήνυμα» στην Ελλάδα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ότι «η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να προστατεύεται και να γιορτάζεται, όχι να τιμωρείται».
