‘Ττην κιθάρα την έκανε ο Θεός», λέει ο πατήρ Διονύσιος Ταμπάκης, καθισμένος στο σαλόνι του διαμερίσματός του στο Ναύπλιο, μια πόλη στην πελοποννησιακή ακτή της Ελλάδας, περιτριγυρισμένος από μια τεράστια ποικιλία μουσικών οργάνων και θρησκευτικών εικόνων. ο διάβολος δεν μπορεί να δημιουργήσει κάτι. Ο Θεός τα έχει δημιουργήσει όλα».
Το αγαπημένο του είναι ένα προσαρμοσμένο Harley Benton R-457. Αγορασμένο μόνο για 135 €, είναι μια εντυπωσιακή ηλεκτρική κιθάρα, που αποδίδει συγχορδίες πιο ταλαντευόμενες και ατονικές από αυτές μιας συνηθισμένης κιθάρας, αλλά και πιο ζεστές. Ο Ταμπάκης παρομοιάζει τον ήχο με τα «κύματα» της ανθρώπινης φωνής.
Οι χαρακτηριστικοί κυματισμοί παραμορφώσεων του R-457 στροβιλίζονται σε όλο το Paradise Metal, ένα εγχώριο ηχογραφημένο άλμπουμ με doom metal, χριστουγεννιάτικα κάλαντα και θρησκευτικά dubstep που εκτόξευσαν τον πατέρα Ταμπάκη από την απόλυτη αφάνεια στο cult στάτους νωρίτερα αυτό το έτος, αφού η πειραματική μουσική Βίβλος Pitchfork του απένειμε 7 υψηλότερη βαθμολογία κριτικών από τον Dr. ή Η ανακάλυψη του Daft Punk.
Αυτό που περιπλέκει το πάθος της κιθάρας του πατέρα Ταμπάκη είναι ότι ο 53χρονος χειροτονήθηκε ιερέας στην ελληνορθόδοξη εκκλησία, έναν κλάδο του χριστιανισμού που παραδοσιακά θεωρούσε όλα τα όργανα και τις κοσμικές μελωδίες σατανικά και απειλή για τη σεμνότητα της οικογενειακής ζωής. «Η ηλεκτρική κιθάρα είναι λίγο παρεξηγημένη στην εκκλησία», λέει. «Θεωρείται ότι είναι «του διαβόλου».
Ο πατέρας Ταμπάκης είναι σε μια μονοπρόσωπη αποστολή για να το αλλάξει αυτό. Το ότι συναντιόμαστε πρόσωπο με πρόσωπο φαίνεται σαν ένα μικρό θαύμα, δεδομένης της μοναχικής φύσης του. Όταν επικοινώνησα με τους ανθρώπους στις δισκογραφικές του εταιρείες πριν από ένα μήνα, παραδέχτηκαν ότι ούτε τον είχαν συναντήσει προσωπικά ούτε είχαν μιλήσει μαζί του στο τηλέφωνο. Έχει ένα κανάλι στο YouTube, αλλά δεν έχει καμία περαιτέρω παρουσία στο διαδίκτυο. Μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ του τον Απρίλιο, έλαβε μια σειρά από προσκλήσεις μέσων ενημέρωσης, αλλά απέρριψε τις περισσότερες, ανησυχώντας ότι θα τον έκαναν να φαίνεται ανόητος στην τηλεόραση.
Ένας από τους 8.000 πρεσβύτερους που είναι εγγεγραμμένοι στην αιωνόβια ελληνική εκκλησία, ο Ταμπάκης είναι αφοσιωμένος στην ιεροσύνη του, στην οποία αναφέρεται στο συλλογικό «εμείς». Αν και όχι άγαμος –είναι παντρεμένος με τη Φωτεινή 32 χρόνια και έχουν τρία παιδιά– το ιδανικό της ερημητηρίου είναι αυτό που φιλοδοξεί. Κάνει ετήσια προσκυνήματα στο Άγιο Όρος, τον μοναστικό, αυτόνομο ιερό τόπο, και θαυμάζει ασκητές και αυτοθυσιαστικούς ιερείς, όπως ο παππούς του, που ζούσε ανάμεσα σε αρκούδες και λύκους στα σύνορα με την Αλβανία. «Αυτοί είναι οι πραγματικοί ιερείς», λέει. Τα δικά του ταλέντα, λέει με ντροπή, είναι «πιο φανερά».
πράγματα. Δεν είναι γκάς… Ταμπάκης στον Ιερό Ναό της Γεννήσεως της Θεοτόκου, όπου υπηρετεί. Φωτογραφία: Παναγιώτης Μοσχανδρέου/The Guardian
Γεννημένος το 1972, ο Ταμπάκης μεγάλωσε στο λιμάνι του Πειραιά, σε ένα νοικοκυριό τόσο φτωχό που οι γονείς του είχαν προσπαθήσει να τον κάνουν να αποβάλει. “Δυο φορές!” λέει. «Και τις δύο φορές, ο γιατρός ήταν έξω». Ο Πειραιάς έσφυζε από Έλληνες που είχαν φύγει από τη Σμύρνη όταν η πόλη πυρπολήθηκε από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις το 1922. Ανάμεσά τους ήταν και ο παππούς του. Όλος αυτός ο βυζαντινός πολιτισμός συνεχίζει να κυλάει μέσα από τον Ταμπάκη. «Από εκεί κατάγομαι», λέει. «Είναι στο DNA μου».
Η μουσική έγινε ένας τρόπος έκφρασης της πολιτιστικής του κληρονομιάς. Στο γυμνάσιο, οι ιερείς της ενορίας του τον μύησαν στη βυζαντινή μουσική και έκτοτε δίδαξε ο ίδιος μια σειρά από σκοτεινά βυζαντινά όργανα: το cümbüş σε σχήμα μπάντζο, το βιολί για τα γόνατα kabak kemane, το λαούτο με μακρύ λαιμό yayli tanbur, τη πίπα zurna, το φλάουτο ney και διάφορα είδη λύρας. Βρίσκεται στην ευκαιρία να δείξει τη διαφορά μεταξύ δύο από τους 15 τύπους νεϋ που έχει απλώσει κάτω από ένα τεράστιο πορτρέτο της Παναγίας (το ένα είναι «πιο οδοντωτό», προφανώς). Ο Ταμπάκης πιστώνει στη μητέρα του Ιησού όχι μόνο τη δική του μη έκτρωση αλλά και την πρόσφατη μουσική του επιτυχία.
Πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, άρχισε να ηχογραφεί τα δικά του τραγούδια με τον πιο DIY τρόπο. Ο γιος του του έδειξε πώς να χρησιμοποιεί το λογισμικό παραγωγής και ο γείτονάς του στον επάνω όροφο του έμαθε την κιθάρα. Η Ευγενία Σιμέλα Αρμένη, μια 23χρονη που γνώρισε στην εκκλησία, του έδωσε φωνητικά, ηχογραφώντας τον εαυτό της με το τηλέφωνό της μέσα στο πανεπιστήμιό της.
Άρχισε να δημοσιεύει τα τραγούδια του στο YouTube περίπου την ίδια περίοδο, αν και λέει: «Ποτέ δεν είχα φιλοδοξίες να γίνω διάσημος». Το κανάλι του συγκέντρωσε μέτριους 4.000 οπαδούς, αλλά ένας από αυτούς ήταν ο Νικόλας Ραφαέλ, ιδρυτής της πολυτελούς μουσικής δισκογραφικής Elhellell της Θεσσαλονίκης, ο οποίος γοητεύτηκε αμέσως. «Οι μουσικοί ανήκουν σε πολύ συγκεκριμένα αρχέτυπα στις μέρες μας», λέει. “Όλοι είναι ένα αντίγραφο ενός αντιγράφου ενός αντιγράφου.” Ο Ταμπάκης τα αψηφά όλα αυτά. “Είναι μια ωραία αλλαγή από τον τυπικό καλλιτέχνη.” Εντόπισε το email του Ταμπάκη σε ένα χριστιανικό φόρουμ και τους πρότεινε να κάνουν έναν δίσκο.
Το Paradise Metal είναι μια άγρια βόλτα, που παντρεύει τη βυζαντινή μουσική, τη χριστιανική ορθοδοξία, το heavy metal, το ραπ και την techno. Ηχηρά ξόρκια εμφανίζονται στα περισσότερα τραγούδια, αλλά υπάρχουν απροσδόκητες ανατροπές σε κάθε στροφή. Ένα κομμάτι με τίτλο Techno in a Monastery ανοίγει με ένα κάλεσμα συγκέντρωσης – «Είσαι έτοιμος;» – πριν ξεκινήσετε τη ρυθμική ψαλμωδία πάνω από έναν δυσοίωνο, συνθετικό ρυθμό. «Μια απόλυτη παιδική χαρά», έτσι περιέγραψε ο Pitchfork την πίστα που καταφέρνει να είναι και φιλόδοξη και να περιμένει ελάχιστα από τον εαυτό της.
«Προσπαθώ να πειραματιστώ και να εξερευνώ», λέει ο Ταμπάκης, ο οποίος παραθέτει μια φράση του Έλληνα ποιητή Γιάννη Ρίτσου: «Δεν ζήλεψα ποτέ τα μεγάλα σπίτια, αλλά τα μεγάλα παράθυρα.” προσθέτοντας, «και κάθε μουσικό όργανο είναι ένα παράθυρο, μέσα από το οποίο μπορείς να δεις ένα μέρος του σύμπαντος, ένα μέρος του ουρανού». Το μέταλ, λέει ο ετυμολογικά περίεργος ιερέας, «προέρχεται από μέταλλοπου σημαίνει εξορκίζω, εξερευνώ».
The title of one song – Flexareis Karga, Ekklisiastiki Rap – μεταφράζεται χονδρικά ως: “You’re Flexing Big Time (Church Rap).” Ο πατέρας Ταμπάκης εξηγεί: «Το «Flexing» σημαίνει να ασχολείσαι με κάτι και το «big time» σημαίνει πολλά». Λέει ότι δεν είναι πολιτικός καλλιτέχνης, γιατί δεν είναι σίγουρος πόσα από αυτά που βλέπουμε είναι αληθινά. Ωστόσο, το Dubai Paei (που σημαίνει «Αντίο, Ντουμπάι») εμπνεύστηκε από την τρέχουσα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και τη μαζική έξοδο των ανθρώπων όταν έπεσαν βόμβες στην πολυτελή πόλη των ΗΑΕ. “Μου θύμισε τη Βαβυλώνα στο Βιβλίο της Αποκάλυψης, η οποία άδειασε, ας πούμε έτσι. Είναι μια σάτιρα για τη ματαιότητα του πλούτου.”
Το πιο εκπληκτικό, ίσως, είναι το πόσο μη κηρυγματικό είναι το άλμπουμ του ιερέα που έγινε μουσικός. Το κίνητρό του για να ασχοληθεί με το ραπ, λέει, ήταν να προσπαθήσει να σπάσει το χάσμα μεταξύ των παλαιότερων γενιών, που πιστεύει ότι μπορεί να είναι αδιάλλακτες, και των νεότερων, που μιλούν διαφορετική γλώσσα. «Έπρεπε να βρω μερικές ομοιοκαταληξίες», λέει, «που ήταν δύσκολο. Μπήκα στο διαδίκτυο για να βρω κάποια αργκό και έκανα ό,τι μπορούσα».
Κανένα από τα παιδιά του δεν είναι πολύ θρησκευόμενο: Η κόρη του Ταμπάκη είναι μια 25χρονη φωτογράφος με τατουάζ που ζει στην Αθήνα. Δεν τους εξανάγκασε επίτηδες τα πάθη του. Τι πιστεύουν οι άλλοι ιερείς για την επιτυχία του; «Δεν μας το έχουν πει, κάτι που είναι καλό», λέει ο Ταμπάκης. «Δεν είμαστε από εδώ, επομένως δεν τους γνωρίζουμε τόσο καλά», λέει, παρόλο που είναι εδώ 27 χρόνια. Υπονοεί ότι υπάρχει κάποιος ανταγωνισμός μέσα στην εκκλησία στο σύνολό της – ότι κάποιοι άνθρωποι δεν συμμετέχουν σε αυτόν για τους σωστούς λόγους ή ίσως ασχολούνται περισσότερο με την εξουσία.
Η παλιά εξίσωση της κοσμικής μουσικής της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τον διάβολο σίγουρα δεν τον ενοχλεί. Ο Θεός «είναι καλαίσθητος», επιμένει. “Του αρέσουν τα ωραία πράγματα. Δεν είναι γκάς.” Δημιουργώντας κάτι όμορφο, έστω και με όργανα, ο Ταμπάκης τιμά την πίστη του. Και είναι αδέσμευτος για το μέλλον του ως καλλιτέχνη. Όσο επιτυχημένη και αν ήταν η μουσική του καριέρα, δεν θα εγκατέλειπε ποτέ την εκκλησία για να την ακολουθήσει με πλήρη απασχόληση. “Λένε ότι ένας ιερέας είναι καλύτερος από έναν βασιλιά, γιατί μπορεί να μετατρέψει το ψωμί στο σώμα του Χριστού. Ούτε ένας άγγελος δεν μπορεί να το κάνει αυτό.” Όταν βγαίνει βόλτα με τη γυναίκα του, με κάποιο τρόπο καταλήγει πάντα στην εκκλησία του.
Όταν ρωτάω για τις επερχόμενες ζωντανές εμφανίσεις, απαντά με τη δική του ποιητική μάρκα, μισό υψηλού μυαλού μυστικισμό, μισό παράλογο αστείο: «Είναι σαν να έχουν αφαιρέσει ένα ψάρι από τα νερά του για να το πάνε μια βόλτα για να πάρει λίγο αέρα». Σταματάει και προσθέτει: «Αισθάνομαι πολύ άβολα. Αλλά αν φέρνει στους ανθρώπους χαρά, τότε είμαι υπέρ».
