φάΑπό την ξαπλώστρα του, με τα χέρια πεταμένα πάνω από το κεφάλι του, τα πόδια του να γλιστρούν πέρα δώθε στην άμμο, ο Παύλος Μπελεγιάννης παρακολουθεί τα εγγόνια του να κάνουν μπάνιο στον αγαπημένο του κόλπο. Είναι μια ειδυλλιακή σκηνή, εμποτισμένη με μια γαλήνη που ο πρόσφατα συνταξιούχος οδηγός φορτηγού αποδίδει ξεκάθαρα σε μια αίσθηση ασφάλειας.
Για πρώτη φορά, τοποθετήθηκε πλωτό φράγμα κατά μήκος του κόλπου. Πατώντας, πιτσιλίζοντας και παραπαίοντας, τα παιδιά δεν τολμούσαν να το ξεπεράσουν. «Δόξα τω Θεώ που είναι εκεί για να τους προστατεύσει», λέει με εμφανή ανακούφιση. «Δεν υπήρχαν τέτοιοι κίνδυνοι σε αυτές τις θάλασσες όταν ήμουν παιδί».
Μέχρι το περασμένο καλοκαίρι, οι κίνδυνοι που κρύβονταν κάτω από τον Ευβοϊκό Κόλπο –τα νερά που χωρίζουν το νησί της Εύβοιας από την ηπειρωτική Ελλάδα– ήταν, πιστευόταν, περιορισμένοι στις μωβ μέδουσες. Πέρυσι, οι μωβ κεντρί έβαλαν φαρμακοποιούς να δουλεύουν υπερωρίες στη Χαλκίδα, την πολυσύχναστη πρωτεύουσα του νησιού 80 μίλια (130 χιλιόμετρα) βόρεια της Αθήνας, μετά από ένα κύμα επιθέσεων σε κολυμβητές.
Η άφιξη, χάρη στην κλιματική κρίση, τοξικού, μακρόδοντου φουσκωτού ψαριού – ικανού να τρυπήσει μέσα από κόκκαλα, μεταλλικά και ξύλινα τεμάχια – απείλησε μια διαφορετική απειλή: σε ένα πρωτοφανές βήμα, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε προειδοποίηση για τη δημόσια υγεία τον Ιούνιο, συμβουλεύοντας τους πολίτες να αναζητήσουν επείγουσα περίθαλψη σε περίπτωση δαγκώματος από το ψάρι.
Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλωθεί το είδος, είπε, λόγω μιας δυνητικά θανατηφόρου νευροτοξίνης, της τετροδοτοξίνης, που περιέχεται στα όργανα και τη σάρκα του. Χωρίς γνωστό αντίδοτο για την καταπολέμηση του δηλητηρίου, το χωροκατακτητικό είδος μπορεί να σκοτώσει όχι μόνο αρπακτικά – επενδύοντας φουσκωτά ψάρια με απαράμιλλη υπεροχή στην τροφική αλυσίδα – αλλά και όλους τους ανθρώπους που το τρώνε.
«Καθήκον και πρωταρχικό μας μέλημα πρέπει να είναι η ασφάλεια των πολιτών μας», λέει ο Αντώνης Σπανός, αντιδήμαρχος Χαλκίδας, ο οποίος επέβλεψε την εγκατάσταση του πλωτού φράγματος – του πρώτου στην Ελλάδα – τον περασμένο μήνα. «Είναι καλύτερα να είσαι ασφαλής παρά να λυπάσαι».
Στα 40 του, ο ενεργητικός Σπανός ανήκει σε μια νέα φυλή αποφασιστικά προορατικών τοπικών πολιτικών. Λέει ότι οι αρχές έχουν περάσει μήνες στη διαδικασία εξασφάλισης κεφαλαίων και διενέργειας διαγωνισμών για να διασφαλίσουν ότι θα μπορούσε να εγκατασταθεί το πιο προστατευτικό φράγμα, πριν το σύστημα εγκριθεί από το κρατικό γενικό εργαστήριο.
«Δυόμιση χιλιόμετρα από αυτό το δίχτυ θα στηθούν σε όρμους γύρω από τον κόλπο για να επιτρέψουν ένα ανέμελο καλοκαίρι», λέει. “Πέρυσι ήταν άσχημα με τις μέδουσες, αλλά, όπως λέτε στα αγγλικά, σκοτώσαμε δύο πουλιά με μια πέτρα. Τώρα αν υπάρχουν φυσαλίδες, θα είμαστε έτοιμοι και γι’ αυτά.”
Τα τηλέφωνα στο δημαρχείο χτυπούσαν από την αρχή με ηλικιωμένους να τηλεφωνούν για να ρωτήσουν πότε θα εγκατασταθούν τα συστήματα. «Μόλις σήμερα το πρωί μια γυναίκα τηλεφώνησε λέγοντας ότι θα ένιωθε ασφαλής να κολυμπήσει με τα εγγόνια της μόνο όταν ήταν εκεί».
Η Χαλκίδα, όπως αποδεικνύεται, δεν είναι μόνη. Αυτή την εβδομάδα, ο Νίκος Χουλιέρης, 63 ετών, ο οποίος έχει εδώ και καιρό μια σχολή καταδύσεων στην πόλη, βγήκε με την ομάδα του σε μια γρήγορη φουσκωτή βάρκα, αγκυροβολώντας ακόμη περισσότερα από τα πλωτά εμπόδια στον βυθό των παραλιών πιο ψηλά στον κόλπο, όπως ακολούθησαν και άλλοι δήμοι.
«Κάνω καταδύσεις για περισσότερα από 40 χρόνια και δεν πίστευα ότι θα ερχόταν η μέρα που θα το έκανα αυτό», λέει ο Χουλιέρης. «Οι θερμοκρασίες της θάλασσας έχουν σίγουρα αυξηθεί και αυτό την έχει κάνει ακόμα πιο ευνοϊκή για αυτό που βλέπουμε τώρα».
Τις επόμενες εβδομάδες, υπολογίζεται ότι θα παραδοθεί με φορτηγό στην περιοχή από την Αθήνα περίπου 7 χιλιόμετρα πλωτού φράγματος.
«Δεν νομίζω ότι τίποτα θα μπορέσει να περάσει από αυτό το δίχτυ, ούτε καν οι κυνόδοντες ενός φουσκωμένου ψαριού», λέει χαμογελώντας. “Είναι πολύ σφιχτά πλεγμένο και πολύ ανθεκτικό. Θα έπρεπε να το δαγκώσουν στο ίδιο σημείο για πολλή ώρα για να το σκίσουν και δεν νομίζω ότι θα το κάνουν αυτό.”
Τέτοιος είναι ο πολλαπλασιασμός των Λαγοκέφαλος ο κακός ότι οι αξιωματούχοι μιλούν ότι ολόκληρη η ανατολική Μεσόγειος πέφτει θύμα του υδρόβιου παρασίτου. Όπως το λιοντόψαρο, το οποίο είναι φυσικά ιθαγενές στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, το είδος σε σχήμα τορπίλης λέγεται από τους επιστήμονες ότι παρασύρθηκε από τα θερμαινόμενα νερά της Μεσογείου, μπαίνοντας στη λεκάνη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα.
Οι ψαράδες στην Κύπρο ήταν οι πρώτοι που ανέφεραν ότι τα αλιεύματα και τα δίχτυα τους αποδεκατίστηκαν από τον μη βρώσιμο εισβολέα. Το 2024, οι κυπριακές αρχές εισήγαγαν οικονομικά κίνητρα για να καταστείλουν τη διάδοση στο πλαίσιο ενός σχεδίου εξάλειψης που υποστηρίζεται από την κυβέρνηση, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση περισσότερων από 103 τόνων φρυνόψαρου από τα παράκτια ύδατα.
Η αρμόδια για την αλιεία του νησιού, Κατερίνα Γεωργίου, απέδωσε την εξάπλωση του είδους στην «αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητά του», λέγοντας στο τοπικό δίκτυο Sigma ότι ελλείψει απογραφής ήταν «αδύνατο να εξαχθούν αξιόπιστα συμπεράσματα για το συνολικό απόθεμα ή τις μελλοντικές πληθυσμιακές τάσεις». Η παρουσία του ψαριού δεν ήταν ένα προσωρινό φαινόμενο, αλλά μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορούσε να αγνοηθεί, είπε.
Την περασμένη εβδομάδα η Αθήνα ανακοίνωσε ένα παρόμοιο πρόγραμμα «αλίευσης», προσφέροντας ανταμοιβή 5,33 ευρώ (4,57 £) για κάθε κιλό τοξικής απειλής που παραδόθηκε στις αρχές.
Οι Έλληνες ψαράδες, που παραπονούνται ομοίως για καταστροφή διχτυών και αλιευτικών εργαλείων από το είδος, θα λάβουν επίσης επιδοτήσεις καυσίμων στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ σχεδίου δράσης που θα εφαρμοστεί αρχικά στην Κρήτη και στο νότιο Αιγαίο. Μόλις συλλεχθούν, τα ψάρια, όπως και στην Κύπρο, θα καταψυχθούν και θα αποτεφρωθούν σε κρατικές εγκαταστάσεις, δήλωσε ο Μαργαρίτης Σχοινάς, υπουργός Γεωργίας και πρώην αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Με την πρωτοβουλία να στοχεύει τόσο στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος όσο και στην υποστήριξη των παράκτιων και νησιωτικών κοινοτήτων, είπε ότι πιθανότατα θα επεκταθεί.
«Όλα αυτά είναι πολύ αργά», αναστενάζει ο Νίκος Αγιασκουφίτης, 54 ετών, απολαμβάνοντας ένα ποτήρι κρασί με άλλους ερασιτέχνες ψαράδες σε ένα μικρό λιμάνι που στεγάζει το κτίριο κατάληψης που χρησιμοποιεί η οργάνωσή τους στη Χαλκίδα. «Κανένα μέτρο δεν πρόκειται να είναι αποτελεσματικό γιατί αυτό που βλέπουμε είναι μέρος του νόμου της φύσης.
«Τα νερά έχουν ζεσταθεί, αυτά τα ψάρια έχουν μεταναστεύσει ή πρόκειται να μεταναστεύσουν με αυτόν τον τρόπο και δεν νομίζω ότι η γενναιοδωρία είναι πραγματικά αρκετή για τους επαγγελματίες ψαράδες για να θέλουν να επικεντρωθούν στην αλίευση ψαριών».
Οι ελληνικές αρχές αντιμετώπισαν επίσης έναν απρόβλεπτο εχθρό: τους λάτρεις του είδους. Ένας σύλλογος που αυτοαποκαλείται Πρωτοβουλία για τη διάσωση των ψαριών Puffer εμφανίστηκε την περασμένη εβδομάδα αποδοκιμάζοντας τις προσπάθειες εξάλειψης, οι οποίες υποστήριξε ότι εγείρουν «σοβαρά ηθικά ερωτήματα» για ένα πλάσμα που απαιτούσε σαφώς «προστασία και σεβασμό».
Με την υποστήριξη της τουριστικής βιομηχανίας και κορυφαίων ειδικών στα θαλάσσια ψάρια – που έχουν περιγράψει την κατακραυγή ως υπερβολική – είναι απίθανο η εκστρατεία αλιευμάτων να περάσει χωρίς αμφισβήτηση.
«Όλα όσα ακούμε είναι υπερβολικά», λέει ο Ιωάννης Μπατιάκας, ναυτολόγος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Λέσβο. Σε περισσότερα από 15 χρόνια καταδύσεων, λέει ότι έχει δει μόνο ένα φουσκωτό ψάρι, αν και αναγνωρίζει ότι είναι διαδεδομένα στις θάλασσες γύρω από την Κρήτη.
“Ναι, έχουν μακριά δόντια και φαίνονται τρομακτικά και, ναι, μπορεί να είναι πρόβλημα για τους ψαράδες και τα δίχτυα τους, αλλά όπως τα περισσότερα άγρια ζώα δεν επιτίθενται στους ανθρώπους. Εάν το κάνουν, είναι πολύ σπάνιο και μόνο επειδή προκαλούνται. Όλα αυτά είναι μια περίπτωση πολλής φασαρίας για το τίποτα.”
Ωστόσο, ο Μπελεγιάννης παραμένει αμετάπειστος καθώς κοιτάζει τα εγγόνια του να πλατσουρίζουν στον κόλπο. «Αν με ρωτάτε, αυτά τα εμπόδια θα πρέπει να τοποθετηθούν σε όλη την Ελλάδα», λέει. “Είδα δύο μέδουσες στο νερό λίγο έξω από αυτό σήμερα το πρωί. Γιατί όχι φουσκωτό; Στη ζωή, ποτέ δεν ξέρεις τι θα ακολουθήσει.”
