Καθώς η πρωτοβουλία αυτή ανακοινώθηκε εν μέσω της υπόθεσης ΟΠΕΚΕΠΕ χαρακτηρίστηκε από σύσσωμη την αντιπολίτευση ως προσπάθεια αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης και ως «φυγή προς τα εμπρός». Και οι δύο προτάσεις της κυβέρνησης είναι πολύ ενδιαφέρουσες και άπτονται του Συντάγματος. Πόσο εφικτές όμως είναι;
Ας ξεκινήσουμε από το βασικό. Θα είναι η Νέα Δημοκρατία αυτοδύναμη κυβέρνηση μετά τις εκλογές του 2027; Αν υπάρξει κυβέρνηση συνεργασίας, με συμμετοχή της ΝΔ, τα άλλα κόμματα σε αυτή, θα συναινέσουν στις παραπάνω αλλαγές; Ακόμα και οι βουλευτές της κυβέρνησης που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027 θα συμφωνήσουν; Ήδη, υπάρχουν αντιδράσεις, ακόμα και από βουλευτές της ΝΔ.
Ας ξεκινήσουμε από την πρόταση Μητσοτάκη για το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή. Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, στην περίπτωση που κάτι τέτοιο ψηφιστεί, όποιος βουλευτής γίνει υπουργός θα παραδίδει τη βουλευτική του έδρα στον πρώτο επιλαχόντα της εκλογικής του περιφέρειας, ο οποίος με τη σειρά του θα παραιτείται, αν ο υπουργός τον οποίο αντικατέστησε φύγει από την κυβέρνηση. Αν όμως υπάρξουν συνεχείς αλλαγές υπουργών, θα βρισκόμαστε σε μία χαοτική κατάσταση. Πότε θα προλαβαίνει ο αντικαταστάτης του βουλευτή-υπουργού να εντάσσεται στην κοινοβουλευτική ομάδα, να μαθαίνει τα κοινοβουλευτικά του καθήκοντα κ.λπ; Αν ο βουλευτής που έγινε υπουργός φύγει από την κυβέρνηση, πόσο εύκολο θα είναι να αξιοποιηθεί πάλι σε επόμενο κυβερνητικό σχήμα; Θα επαναληφθεί η διαδικασία «φύγε εσύ, έλα εσύ»; Δεν θα προλαβαίναμε να συνειδητοποιούμε ποιος είναι υπουργός και ποιος είναι βουλευτής.
Πολλά ΜΜΕ αναφέρθηκαν στο «γαλλικό μοντέλο», σύμφωνα με το οποίο κάθε υποψήφιος βουλευτής επιλέγει προεκλογικά τον αντικαταστάτη του και οι εκλογείς ψηφίζουν ουσιαστικά ένα δίδυμο, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι αν ο βουλευτής x γίνει υπουργός, θα αντικατασταθεί από τον υποψήφιο ψ που επέλεξε ο x… Δεν φημίζομαι για την εξυπνάδα μου, αλλά θεωρώ πολύπλοκα και δύσκολα εφαρμόσιμα και τα δύο συστήματα.
Σαν ιδέα, θεωρώ ότι το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή είναι εξαιρετική. Θα ήταν εντελώς εξωπραγματικό και ανεφάρμοστο, πέρα από τα όποια συνταγματικά κωλύματα, κάθε κυβέρνηση να στελεχώνεται από εξωκοινοβουλευτικούς υπουργούς. Κάτι που μπορεί να γίνει πιο εύκολα, θεωρώ ότι είναι να υπάρχει ένας ορισμένος αριθμός εξωκοινοβουλευτικών υπουργών σε κάθε κυβέρνηση, που όμως δεν θα υπερβαίνει ένα ορισμένο όριο, για παράδειγμα μέχρι το 20% των υπουργών κάθε κυβέρνησης να μπορούν να είναι εξωκοινοβουλευτικοί. Φυσικά υπάρχουν λαμπρά μυαλά τα οποία θα μελετήσουν ενδελεχώς το θέμα, αν χρειαστεί και θα προτείνουν πολύ καλύτερες λύσεις από την απλοϊκή δική μου. Κλείνοντας το θέμα αυτό, θεωρώ ότι οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για επιφανή άτομα τα οποία δεν επιθυμούν να πολιτευθούν, μπορούν να προσφέρουν πολλά, καθώς δεν έχουν τον βραχνά του πολιτικού κόστους.
Ας έρθω τώρα και στην άλλη πρόταση (πρόθεση προς το παρόν) της κυβέρνησης να φέρει σε συζήτηση, μετά τις εκλογές του 2027 το θέμα της μείωσης του αριθμού των βουλευτών. Αυτό είναι κάτι που έχουμε ακούσει ή διαβάσει επανειλημμένα από απλούς ανθρώπους: «Πολλοί είναι οι 300 βουλευτές», «Τι τους θέλουμε τόσους βουλευτές;» κ.λπ. Να ξεκινήσω από κάτι που οι περισσότεροι αγνοούν: Οι έδρες του Κοινοβουλίου είναι 300, από το 1952, όταν ο πληθυσμός της χώρας μας ήταν γύρω στα 7,6 εκατομμύρια. Το Σύνταγμα δεν προβλέπει συγκεκριμένο αριθμό βουλευτών, απλά αναφέρει ότι οι βουλευτές δεν μπορεί να είναι «λιγότεροι από 200 και περισσότεροι από 300» (άρθρο 51, παράγραφος 1). Ο αριθμός τους καθορίζεται με νόμο. Συνεπώς, δεν χρειάζεται ούτε συνταγματική αναθεώρηση, ούτε κάποια άλλη πολύπλοκη διαδικασία, αλλά ένας νόμος για να μειωθεί ο αριθμός των βουλευτών από 300. Και πόσοι/πόσες να γίνουν;
250 έχει αναφέρει π.χ. παλαιότερα ο Σταύρος Θεοδωράκης. Και γιατί να μην γίνουν 200 θα πει κάποιος άλλος. Όχι να γίνουν 225 θα πει ένας τρίτος κ.λπ. Θα παίξουμε την κολοκυθιά όπως λέγαμε εμείς οι μεγαλύτεροι, με τον αριθμό των βουλευτών; Και αφού καταλήξουμε στον αριθμό, πώς θα γίνει η μείωση; Προφανώς, με πληθυσμιακά κριτήρια. Θεωρώ βέβαιο, ότι οι περιφερειακές ενότητες (sic), οι νομοί δηλαδή που θα θιγούν είναι οι διεδρικές, οι τριεδρικές και γενικά όσες περιφερειακές ενότητες εκλέγουν ως 6-7 βουλευτές.
Ποιες είναι όμως οι επιπτώσεις μιας τέτοιας μείωσης; Ας πάρω για παράδειγμα μια περιφερειακή ενότητα που γνωρίζω αρκετά καλά, αυτή των Ιωαννίνων και έναν από τους Δήμους του, τον Δήμο Πωγωνίου, που γνωρίζω ακόμα καλύτερα. Σήμερα στον νομό Ιωαννίνων εκλέγονται 5 βουλευτές. Πιθανότατα, ενδεχόμενη μείωση του συνολικού αριθμού των βουλευτών θα μετατρέψει σε τετραεδρική την περιφερειακή ενότητα Ιωαννίνων. Για να επισκεφτεί ένας βουλευτής τα 67 χωριά του Δήμου Πωγωνίου και να μείνει 5-10 λεπτά σε καθένα από αυτά, χρειάζεται αρκετές μέρες (με την προϋπόθεση ότι θα κοιμάται και μερικές ώρες την ημέρα…). Πώς θα μπορέσουν 4 βουλευτές να εκπροσωπήσουν μια περιοχή που δύσκολα καλύπτεται από 5; Η μορφολογία του εδάφους στη χώρα μας, που έχει παίξει σημαντικό ρόλο και στην ιστορία της και οι θέσεις των διάσπαρτων οικισμών, σε συνδυασμό με το κακό επαρχιακό οδικό δίκτυο, θεωρώ ότι λειτουργούν αποτρεπτικά σε σκέψεις για ενδεχόμενη μείωση του αριθμού των βουλευτών.
Ας πάμε όμως και στους καθ’ ύλην αρμόδιους, τους Συνταγματολόγους. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, με τον οποίο διαφωνώ σε πολλά, εδώ όμως συμφωνώ μαζί του, για τα δύο ζητήματα που θέσαμε σήμερα είπε επιγραμματικά (το ανέπτυξε βέβαια εκτενώς έπειτα), ότι αν εφαρμοστούν όσα πρότεινε ο κύριος Μητσοτάκης θα υπάρξουν «κίνδυνος υποεκπροσώπησης της περιφέρειας» και «επιλαχόντες ρεπατζήδες». Τη διαφωνία του με τη μείωση του αριθμού των βουλευτών είχε εκφράσει και παλαιότερα ο κύριος Βενιζέλος, σε αντίθεση με τον επίσης επιφανή Συνταγματολόγο Νίκο Αλιβιζάτο.
Άκρως ενδιαφέροντα βρήκα όσα γράφει στο syntagmawatch.gr, ο Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Αλέξανδρος Κεσσόπουλος (ολόκληρο το άρθρο του υπάρχει στο διαδίκτυο, ελεύθερα διαθέσιμο). Ο κύριος Κεσσόπουλος, αφού κάνει αναφορά στον αριθμό βουλευτών σε χώρες με πληθυσμό ίσο περίπου με αυτόν της Ελλάδας (Πορτογαλία, Σουηδία, Ουγγαρία – όπου ο Όρμπαν το τερμάτισε μειώνοντας τους βουλευτές από 386 σε 199), εκφράζει τη διαφωνία του για τη μείωση του αριθμού των βουλευτών, τονίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα συνιστούσε σημαντική υποχώρηση για το πολιτικό σύστημα σε ένα ζήτημα αρχής, αλλά και στη σοβαρή εξασθένηση της τοπικής εκπροσώπησης. Καταλήγει δε, με την εξής πρόταση:
«Εάν θα έπρεπε οπωσδήποτε να αναζητηθούν κάποια εναλλακτικά μέσα περιορισμού του κόστους λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, αυτά θα μπορούσαν να αφορούν τη λελογισμένη μείωση του ύψους των απολαβών του κάθε βουλευτή. Ο επιθετικός προσδιορισμός «λελογισμένη» δεν αποβλέπει ασφαλώς στη διαφύλαξη κάποιων προνομίων των αντιπροσώπων του έθνους, αλλά, αντιθέτως, εγγυάται με διττό τρόπο τη δημοκρατική και διαφανή λειτουργία του Κοινοβουλίου. Ειδικότερα, μια σχετικά υψηλή αποζημίωση αφενός καθιστά λιγότερο ευάλωτους τους βουλευτές σε κάθε λογής πιέσεις και αφετέρου ανοίγει τις πόρτες της εθνικής αντιπροσωπείας όχι μόνο στους εισοδηματικά ισχυρούς, αλλά και στον κάθε πολίτη που θα επιλέξει να αναλάβει το ρίσκο της προσωρινής αναστολής του επαγγέλματός του. Συμπερασματικά, οποιαδήποτε αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της Βουλής θα ήταν σκόπιμο να εφαρμοστεί υπό την προϋπόθεση ότι, πρώτον, δεν θα εξασθενίζει την αντιπροσωπευτική αρχή και δεύτερον, δεν θα υπονομεύει τη δυνατότητα των βουλευτών να καταθέτουν τη γνώμη και την ψήφο τους με μοναδικό γνώμονα τη συνείδησή τους.»
Συμφωνούμε απόλυτα με τον κύριο καθηγητή και προτείνουμε να επεκταθούν οι περικοπές, εκτός από τις αποζημιώσεις των βουλευτών, στους συνεργάτες και τα προνόμιά τους. Και για να έρθω και στον τίτλο του άρθρου. Άποψή μου είναι ότι είτε 250 είτε 150 είτε 50 γίνουν οι βουλευτές, σημασία έχει το «ποιοι θα είναι», όχι το «πόσοι θα είναι». Δυστυχώς, το πολιτικό προσωπικό της χώρας μας δεν είναι και το καλύτερο. Κάποιοι και κάποιες, με γνώσεις και αξίες, δεν κατεβαίνουν στον πολιτικό στίβο. Άλλες και άλλοι θέτουν υποψηφιότητα, αλλά δεν εκλέγονται. Ο σοφός λαός προτιμά τους ρουσφετολόγους, τους σελέμπριτι και τα διάφορα στελέχη με ένσημα μόνο σε πολιτικά κόμματα.
Ας φροντίσουν οι πολιτικοί αρχηγοί και οι συνεργάτες τους να επιλέγουν καλύτερους υποψήφιους, όχι μόνο στα λόγια, αλλά και στην πράξη. Μόνο όταν το πολιτικό ήθος κυριαρχήσει, όχι απλά επικρατήσει, και στο Κοινοβούλιο, οι βουλευτές θα νοιάζονται μόνο για το κοινό καλό και το δημόσιο συμφέρον, θα σέβονται τους πολίτες, αλλά δεν θα γίνονται συνεργοί στις άνομες επιδιώξεις τους και τέλος δεν θα βγαίνουν από την πολιτική με πολλαπλάσιες περιουσίες από αυτές που είχαν όταν μπήκαν σ’ αυτή, θα πάμε μπροστά. Τότε είναι πολύ πιθανό να δούμε, επιτέλους, μια άλλη Ελλάδα, που κάποιοι ρομαντικοί (ή μήπως ανόητοι;) πιστεύουμε ότι αξίζει σε μια χώρα «με όνομα βαρύ σαν ιστορία»…
