Ο Γιάνης Βαρουφάκης, ο φανταχτερός οικονομολόγος που έγινε γνωστός στο απόγειο του δράματος του χρέους της Ελλάδας, δεν ήταν μόνο εγωιστής, αλλά τελικά ενδιαφερόταν περισσότερο να δοκιμάσει τις θεωρίες του παιχνιδιού στο έθνος παρά να κερδίσει τη μάχη του για να παραμείνει στη ζωή.
Έτσι γράφει ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας στα απομνημονεύματά του που κυκλοφόρησε πρόσφατα, η Ιθάκη, καθώς ο πάλαι ποτέ ριζοσπαστικός αριστερός ηγέτης, που δεν φείδεται μπουνιές, επιδιώκει, 10 χρόνια μετά, να βάλει τα πράγματα στη θέση τους.
«Ήταν, στην πραγματικότητα, περισσότερο διασημότητα και λιγότερο οικονομολόγος», θυμάται ο 51χρονος, ο οποίος περιέγραψε ότι επέλεξε τον τάφο ως υπουργό Οικονομικών του λόγω της διεθνούς φήμης του και των «εξαιρετικά ελκυστικών» δεξιοτήτων του ως δημόσιου ρήτορα.
«Ήθελα να στείλω το μήνυμα της σκληρής διαπραγμάτευσης, αλλά υποτίμησα τον ανθρώπινο παράγοντα. Πολύ γρήγορα, ο Βαρουφάκης μετατράπηκε από πλεονέκτημα σε αρνητικό πρωταγωνιστή. Όχι μόνο οι πιθανοί σύμμαχοί μας δεν τον άντεξαν, ούτε και οι ίδιοι οι συνάδελφοί του».
Σε ένα χρονικό των γεγονότων που έσπευσε να στείλει κυματισμούς στην Ελλάδα, ο Τσίπρας, ο οποίος φαίνεται αποφασισμένος να πραγματοποιήσει μια πολιτική επιστροφή δύο χρόνια μετά την αποκήρυξη της ηγεσίας του κόμματος Σύριζα, είπε ότι ήταν σαφές ότι ο Ελληναυστραλός ακαδημαϊκός είχε μια προσωπική ατζέντα που περιελάμβανε την προώθηση των βιβλίων του.
Οι διαπραγματεύσεις για την αποτροπή της χρεοκοπίας «δεν ήταν απλώς ένας τρόπος επίτευξης μιας καλύτερης συμφωνίας για τη χώρα. Ήταν ένα πείραμα, μια ιστορική ευκαιρία για να αποδείξει την αλήθεια των οικονομικών του θεωριών», έγραψε ο Τσίπρας.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για το τρενάκι του λούνα παρκ που αντιμετώπισαν τους δύο άνδρες με τον αείμνηστο οικονομικό τσάρο της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και άλλα δημοσιονομικά γεράκια, η Ελλάδα έφτασε επικίνδυνα κοντά στην έξοδο από την ευρωζώνη.
Διακυβεύτηκε όχι μόνο το μέλλον της χώρας, αλλά οι τιμωρητικές πολιτικές λιτότητας που απαιτούνταν ως αντάλλαγμα για δάνεια διάσωσης από τους διεθνείς πιστωτές που ο Τσίπρας και η κυβέρνησή του ΣΥΡΙΖΑ είχαν δεσμευτεί να ακυρώσουν.
Οι προσπάθειες να βρεθούν κεφάλαια αλλού, συμπεριλαμβανομένης μιας απελπισμένης έκκλησης προς το Κρεμλίνο να αγοράσει ελληνικά κρατικά ομόλογα, έπεσαν σε πετρώδες έδαφος, με ακόμη και τον Πούτιν να ξεκαθαρίζει ότι η Αθήνα πρέπει να βρει κατάλυμα με τους εταίρους της στην ΕΕ.
Το να βοηθήσουμε την υπερχρεωμένη χώρα θα ισοδυναμούσε με πέταμα χρημάτων στον κάδο απορριμμάτων, φέρεται να είπε ο Ρώσος ηγέτης στον Έλληνα ομόλογό του στη Μόσχα.
«Ήθελα μια έντιμη συμφωνία εντός της ευρωζώνης», έγραψε ο Τσίπρας, «αλλά επίσης δεν κρύψαμε ότι θέλαμε ριζική αλλαγή στην Ευρώπη, ότι θέλαμε να σταματήσουμε την επιβολή του οικονομικού παραλογισμού του νεοφιλελευθερισμού όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά από τη μια άκρη της ηπείρου στην άλλη».
Τον Ιούλιο του 2015, προς σοκ της καγκελαρίου της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ, οι αυστηροί όροι διάσωσης τέθηκαν σε δημοψήφισμα, μια κίνηση που έριξε την ΕΕ σε περαιτέρω υπαρξιακή κρίση.
Αν και η ψηφοφορία κέρδισε ηχηρά εκείνοι που αντιτάχθηκαν στη λιτότητα, ο Τσίπρας δεν είχε άλλη επιλογή από το να απορρίψει το αποτέλεσμά της και να διαπραγματευτεί ένα πακέτο διάσωσης με ξένους δανειστές που αποδείχτηκε ακόμη πιο σκληρό, ακόμα κι αν υποστήριξε ότι η ψήφος εξυπηρετούσε επίσης τον σκοπό της αποτροπής της εθνικής ταπείνωσης. Η πρόθεσή του, επέμεινε, δεν ήταν ποτέ η Ελλάδα να φύγει από την ευρωζώνη.
Ο Βαρουφάκης, ο οποίος πριν από το δημοψήφισμα είχε τσακωθεί με τους συναδέλφους του στις συναντήσεις του Eurogroup, στη συνέχεια παραιτήθηκε, αν και οι δύο πολιτικοί προσπάθησαν, τουλάχιστον δημόσια, να διατηρήσουν φιλικές σχέσεις.
Αλλά στο βιβλίο, που πήρε το όνομά του από το νησί όπου το 2018 ο Τσίπρας δήλωσε την έξοδο της Ελλάδας από τη δεκαετή κρίση, είναι ο πρώην σύμμαχός του, που τώρα ηγείται του αριστερού κόμματος MeRA 25, με τον οποίο διαφωνεί περισσότερο.
Σε αυτό που θα χαρακτηριστεί ως μία από τις μεγαλύτερες δολοφονίες χαρακτήρων στη σύγχρονη ελληνική μνήμη, ο πρώην πρωθυπουργός ισχυρίστηκε ότι ήταν το συγκρουσιακό στυλ του Βαρουφάκη που τον άφησε όλο και πιο απομονωμένο μεταξύ των συνομηλίκων του, έθεσε την Ελλάδα σε κίνδυνο και βοήθησε τα γεράκια, με επικεφαλής τον Σόιμπλε, που σαφώς πίεζαν για Grexit.
«Ο Βαρουφάκης είχε αποδειχθεί ακατάλληλος για μια συμφωνία που απαιτούσε πολύπλοκους και λεπτούς χειρισμούς», υποστήριξε, προσθέτοντας ότι είχε αρχίσει να αμφιβάλλει για τον υπουργό Οικονομικών του από πολύ νωρίς.
«Ήταν το πρόσωπο των διαπραγματεύσεων, ο άνθρωπος που τράβηξε τη δημοσιότητα, που κοσμούσε τα εξώφυλλα των περιοδικών σε όλο τον κόσμο… έδωσε την εντύπωση ότι απολάμβανε τον νέο του ρόλο».
Όταν ο Βαρουφάκης περιέγραψε ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης που περιελάμβανε τη δημιουργία παράλληλου νομίσματος και τη διανομή κουπονιών στους συνταξιούχους – ως τρόπο ισχυρού εξοπλισμού των πιστωτών για να ανταποκριθούν στις ελληνικές απαιτήσεις – ο Τσίπρας είπε ότι συνειδητοποίησε ότι το παιχνίδι τελείωσε και ρώτησε τον Βαρουφάκη: «Σοβαρά μιλάς;»
Πριν από την πολυαναμενόμενη κυκλοφορία του βιβλίου, ο πολιτικός είχε δηλώσει ότι ήταν ώρα να ακουστεί η φωνή του.
Και σε έναν τόμο που αφηγείται την παρασκηνιακή συνάντηση που οδήγησε στην αμφιλεγόμενη απόφασή του να σχηματίσει συνασπισμό με έναν λαϊκιστή δεξιό, στην ρηξικέλευθη συμφωνία για τον τερματισμό της μακροχρόνιας διαμάχης για το τότε όνομα της πΓΔΜ, δεν απογοητεύει.
Αλλά είναι μια επανάληψη της ιστορίας που αντιμετωπίστηκε με μανία και έκπληκτη δυσπιστία. Και στην περίπτωση του Βαρουφάκη, που έκτοτε κέρδισε τη διεθνή αναγνώριση ως συγγραφέας μπεστ σέλερ, εκκωφαντική σιωπή.
