Μια φωτογραφία που βλέπει για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας στην ελληνοκυπριακή πλευρά ανοίγει νέο κύκλο έρευνας για την τύχη αιχμαλώτου της τουρκικής εισβολής του 1974, ο οποίος εικονίζεται με δεμένα μάτια και δεμένα χέρια, ανάμεσα σε Τούρκους στρατιωτικούς και μπροστά από μια μαύρη Mercedes που συνδέεται με μαρτυρίες για αγνοούμενους στην περιοχή Αγίου Δημητρίου, κοντά στη Μια Μηλιά, έξω από τη Λευκωσία.
Η φωτογραφία δημοσιοποιήθηκε από τον ερευνητή Οδυσσέα Χρήστουο οποίος απευθύνει έκκληση σε όσους γνωρίζουν κάτι να βοηθήσουν στην ταυτοποίηση του άνδρα. Ο ίδιος τον χαρακτηρίζει «γίγαντα αιχμάλωτο», λόγω της σωματικής του διάπλασης, αλλά και της στάσης του μέσα στη σκηνή της αιχμαλωσίας.
Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε, πρόκειται πιθανότατα για Ελληνοκύπριο έφεδρο εθνοφρουρό, χωρίς εξοπλισμό, με φαιοπράσινη στολή, τα μάτια καλυμμένα με λευκό ύφασμα και τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη.
Η φωτογραφία και οι τρεις μορφές
Στο φωτογραφικό τεκμήριο διακρίνονται τρεις άνδρες. Στο κέντρο βρίσκεται ο αιχμάλωτος. Δεξιά του εμφανίζεται Τούρκος στρατιωτικός, πιθανότατα αξιωματικός, με πλήρη εξοπλισμό, υποπολυβόλο Thompson και θήκη πιστολιού στη ζώνη. Αριστερά φαίνεται άνδρας με πολιτική περιβολή, ο οποίος, κατά την εκτίμηση του ερευνητή, είτε συνόδευε τη στρατιωτική μονάδα είτε σχετιζόταν με τηλεοπτικό συνεργείο της τουρκικής κρατικής τηλεόρασης TRT.
Πίσω τους διακρίνεται μια μαύρη Mercedes-Benz 230γνωστή ως «Fintail», μοντέλο της δεκαετίας του 1960. Η παρουσία του αυτοκινήτου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο ερευνητής εξετάζει αν πρόκειται για την ίδια «μαύρη Μερσεντές» που εμφανίζεται σε μαρτυρίες για αγνοούμενους της περιοχής Αγίου Δημητρίου.
Σε τέτοιες υποθέσεις, ακόμα και ένα αυτοκίνητο παύει να είναι λεπτομέρεια. Γίνεται κομμάτι της διαδρομής ανθρώπων που χάθηκαν και οικογενειών που μισό αιώνα μετά εξακολουθούν να ψάχνουν απαντήσεις.
Το πιθανό σημείο και ο χρόνος λήψης
Σύμφωνα με τον Οδυσσέα Χρήστου, η φωτογραφία συνδέεται με την περιοχή του εξωκλησιού του Αγίου Δημητρίου, στις Μάνδρες Καϊμακλίου, λίγο νοτιότερα της Μιας Μηλιάς. Η περιοχή βρέθηκε στον άξονα της τουρκικής προέλασης κατά τη δεύτερη φάση της εισβολής, μετά την κατάρρευση των συνομιλιών της Γενεύης και την έναρξη του «Αττίλα 2» στις 14 Αυγούστου 1974.
Η ανάλυση που συνοδεύει τη δημοσιοποίηση του ντοκουμέντου εκτιμά ότι η φωτογραφία λήφθηκε μεταξύ 14 και 17 Αυγούστου 1974, με πιθανότερη ημερομηνία τη 15η Αυγούστου. Με βάση τις σκιές και τη θέση του ήλιου, προκρίνεται ως πιθανότερο το απογευματινό σενάριο, γύρω στις 18:30 με 19:30, χωρίς να αποκλείεται πλήρως πρωινή λήψη.
Ο ρόλος της TRT
Κατά την ίδια έρευνα, η φωτογραφία φαίνεται να τραβήχτηκε από μέλος τηλεοπτικού συνεργείου της TRT, με επικεφαλής τον Τούρκο δημοσιογράφο Σελίμ Εσέν.
Ο Esen είχε φτάσει στην Κύπρο στις 11 Αυγούστου 1974 και ακολούθησε τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις σε διάφορες περιοχές. Στις 14 Αυγούστου, με την έναρξη της δεύτερης φάσης της εισβολής, φέρεται να ακολούθησε τα τουρκικά άρματα προς την Αμμόχωστο, περνώντας από τη Μια Μηλιά, το αεροδρόμιο της Τύμπου και πιθανότατα την περιοχή Αγίου Δημητρίου.
Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ενισχύει την πιθανότητα να υπάρχουν και άλλα πλάνα ή φωτογραφίες από την ίδια περιοχή και την ίδια περίοδο. Αν εντοπιστούν, θα μπορούσαν να βοηθήσουν όχι μόνο στην ταυτοποίηση του άνδρα της φωτογραφίας, αλλά και στην ανασύνθεση των τελευταίων κινήσεων αιχμαλώτων και αγνοουμένων.
Η περιοχή Αγίου Δημητρίου
Η περιοχή Αγίου Δημητρίου είχε μετατραπεί, σύμφωνα με μαρτυρίες που επικαλείται ο ερευνητής, σε χώρο συγκέντρωσης αμάχων και αιχμαλώτων. Πολλοί κάτοικοι της Μιας Μηλιάς, μαζί με πρόσφυγες από την πρώτη φάση της εισβολής, είχαν καταφύγει στο εξωκλήσι και στα γύρω σπίτια. Οι άνδρες οδηγήθηκαν χωριστά, με δεμένα μάτια και χέρια, ενώ γυναικόπαιδα κρατήθηκαν σε μάντρες της περιοχής.
Από τους 14 αγνοουμένους που φέρονται να θεάθηκαν για τελευταία φορά στην περιοχή Αγίου Δημητρίου και Μάνδρες Καϊμακλίου, έχουν εντοπιστεί τα οστά μόνο τριών. Περίπου 60 άνδρες οδηγήθηκαν την επόμενη ημέρα στο γκαράζ Παυλίδη ως αιχμάλωτοι και αργότερα στις φυλακές των Αδάνωνενώ τα γυναικόπαιδα αφέθηκαν ελεύθερα.
Η «μαύρη Μερσεντές» και οι αγνοούμενοι
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται και η «μαύρη Μερσεντές», καθώς μαρτυρίες αναφέρουν ότι τρεις αγνοούμενοι θεάθηκαν να επιβιβάζονται σε τέτοιο αυτοκίνητο το απόγευμα της 15ης Αυγούστου. Πρόκειται για τον 28χρονο έφεδρο καταδρομέα Μάκη Σεργίδη του 211 Τάγματος Πεζικού, τον 23χρονο έφεδρο Ευάγγελο Πόρτη του 241 Τάγματος Πεζικού και τον 42χρονο άμαχο Νίκο Κολοκάση από τη Μια Μηλιά.
Στην ίδια μαρτυρία αναφέρεται ότι στη Mercedes είχαν επιβιβαστεί επίσης ο τότε 21χρονος διάκος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, πατήρ Θεόκλητοςκαι ο 17χρονος Κώστας Γιάννακας, οι οποίοι κατέβηκαν την τελευταία στιγμή μετά από παρέμβαση Τούρκου δεκανέα και Τούρκου αξιωματικού. Η τύχη των υπολοίπων παραμένει άγνωστη.
Έκκληση για μαρτυρίες
Η δημοσιοποίηση της φωτογραφίας δεν κλείνει μια υπόθεση. Την ανοίγει ξανά, με την ελπίδα ότι κάποιος μπορεί να αναγνωρίσει τον αιχμάλωτο ή να δώσει πληροφορίες για τη διαδρομή της μαύρης Mercedes. Ο Οδυσσέας Χρήστου ζητά από όσους γνωρίζουν κάτι να συνδράμουν στην έρευνα, καθώς η ταυτότητα του άνδρα με τα δεμένα μάτια παραμένει άγνωστη.
Πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, τέτοια τεκμήρια υπενθυμίζουν ότι το ζήτημα των αγνοουμένων δεν ανήκει στο παρελθόν με την άνεση που συχνά βολεύει τη δημόσια συζήτηση. Για τις οικογένειες, κάθε φωτογραφία, κάθε όνομα, κάθε μαρτυρία και κάθε ξεχασμένο καρέ μπορεί να είναι η αρχή μιας απάντησης που άργησε απάνθρωπα πολύ.
