ΜΈχουν περάσει περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες από τότε που ο Ευάγγελος Γερολιόλιος έκανε την πρώτη του ανάβαση στο σπίτι των αρχαίων θεών. Στην κορυφή του Ολύμπου, στη βραχώδη κορυφή του ψηλότερου βουνού της Ελλάδας, ένιωθε αδιάκριτο δέος.
«Ποτέ δεν ξέχασα αυτή τη μοναδική στιγμή, αυτό το μοναδικό συναίσθημα εκεί ψηλά στον θρόνο του Δία», θυμάται ο Γερολιόλιος, ο οποίος ως δήμαρχος Δίου-Ολύμπου αφιερώνει τώρα μεγάλο μέρος του χρόνου του στη διαχείριση της περιοχής γύρω από την τοποθεσία.
Περιγραφόμενη από τον Όμηρο ως «κάθισμα των αθανάτων», η απόκρημνη κορυφή του – όπου λέγεται ότι είχε δικαστήριο ο Δίας, ο πατέρας των θεών – υψώνεται 2.918 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.
«Έχετε αυτή την απίστευτη αίσθηση του τόπου, συγχωνευμένη από τον μύθο, την ομορφιά και το βάρος της ιστορίας – όλα αυτά που θέλουμε να μοιραστούμε και ελπίζουμε ότι θα αναγνωριστούν διεθνώς», είπε.
Οι Έλληνες αξιωματούχοι ασκούν εδώ και καιρό πιέσεις για να συμπεριληφθεί ο Όλυμπος στον κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco. Σύντομα οι πρωταθλητές του σκοπού θα μάθουν εάν η τοποθεσία θα λάβει τελικά την πολυπόθητη ονομασία.
Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει τη συζήτηση της υποψηφιότητας την Κυριακή στα 48 τηςου συνεδρία, που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας. Η ετήσια συνεδρίαση λήγει στις 29 Ιουλίου.
Η Ελλάδα πρότεινε για πρώτη φορά τη συμπερίληψη του βουνού στη λίστα με τα μέρη που θεωρούνται από την Unesco ως «εξαιρετικής αξίας για την ανθρωπότητα» το 2014, επικαλούμενη τόσο την πολιτιστική όσο και την περιβαλλοντική σημασία του.
Η περιοχή ανακηρύχθηκε εθνικό δάσος –το πρώτο της χώρας– το 1938, ως φόρο τιμής στη μοναδικότητα του εδάφους που καλύπτεται όχι μόνο από κατάφυτα δάση αλλά και από αλπικά χωράφια, φαράγγια, χαράδρες και πηγές, όλα σε κοντινή απόσταση από τη θάλασσα.
Το Λιτόχωρο, η πιο κοντινή πόλη στο βουνό, βρίσκεται τρία μίλια (5 χιλιόμετρα) μακριά από εκπληκτικές παραλίες σχεδόν στους πρόποδες του βουνού.
Αναγνωρίζοντας την αφθονία της χλωρίδας και της πανίδας, η Unesco χαρακτήρισε τον Όλυμπο καταφύγιο βιόσφαιρας το 1981. Η περαιτέρω προστασία του περιβάλλοντος ήρθε με τη μορφή προεδρικού διατάγματος, όταν το βουνό ανακηρύχθηκε εθνικός δρυμός, το 2021.
“Όμως”, λέει ο Γερολιόλιος, “το να γίνεις μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς δεν θα ήταν μόνο σημαντικό για τους Έλληνες. Θα μιλούσε σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ο Όλυμπος είναι εκεί ψηλά με τον Παρθενώνα και είναι ζωτικής σημασίας να προστατεύσουμε αυτό το περιβάλλον μύθου και ιστορίας. Για εμάς, η προστασία είναι το άλφα και το ωμέγα”.
Πέρυσι, η επιτροπή ενέγραψε 26 νέα ακίνητα στον κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό τοποθεσιών σε 1.428 σε 170 χώρες. Από τα 21 στην Ελλάδα, μόνο δύο έχουν ενταχθεί ως μικτά μνημεία πολιτιστικής και φυσικής παγκόσμιας κληρονομιάς.
Σύμφωνα με μια διεθνή συνθήκη που εποπτεύεται από την Unesco, οι θησαυροί, που περιλαμβάνουν ορόσημα όπως το Σινικό Τείχος της Κίνας, οι Αιγυπτιακές Πυραμίδες και το Ταζ Μαχάλ, γίνονται αυτόματα προστατευόμενες ζώνες.
Όλο και περισσότερο ο χαρακτηρισμός θεωρείται ως προπύργιο ενάντια στις καταστροφές της ανάπτυξης και του υπερτουρισμού. Όπως και μεγάλο μέρος της Ελλάδας, η δημοτικότητα του βουνού έχει εκτιναχθεί στα ύψη την τελευταία δεκαετία, με περίπου 500.000 επισκέπτες που καταγράφηκαν πέρυσι.
Είναι ένας αριθμός που προβλέπεται ευρέως ότι θα αυξηθεί λόγω του αναζωπυρωμένου ενδιαφέροντος για τον αρχαίο κόσμο μετά την κυκλοφορία της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν στις 17 Ιουλίου. Η επιτυχία που έσπασε ρεκόρ, εμπνευσμένη από το έπος του Ομήρου, γυρίστηκε εν μέρει στην Ελλάδα, γεγονός που βοήθησε και στην επιδότηση της ταινίας.
«Είμαστε χαρούμενοι που έχουμε τουρίστες, αλλά περισσότεροι από αυτούς θα σημαίνουν περισσότερους κινδύνους», δήλωσε ο Δημήτρης Παππάς, αναπληρωτής διευθυντής του Οργανισμού Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Olympus.
“Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εάν η περιοχή ανακηρυχθεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco, θα συμβάλει στην προστασία του βουνού. Αν χάσουμε ό,τι έχουμε, θα είναι καταστροφή.”
Ο Παππάς είπε ότι η μακράν μεγαλύτερη απειλή για την τοποθεσία ήταν οι δασικές πυρκαγιές που επιδεινώθηκαν από την κλιματική κατάρρευση.
«Θα μπορούσαν να αποφευχθούν με επιπλέον κονδύλια για τη βελτίωση των μέτρων πυροπροστασίας, συμπεριλαμβανομένου του καθαρισμού μονοπατιών πεζοπορίας και της κατασκευής καταφυγίων. Οι γέφυρες και οι δρόμοι ποταμών θα μπορούσαν επίσης να αναβαθμιστούν».
Τα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς παρέχονται με τεχνική υποστήριξη και οικονομική βοήθεια από την Unesco, η οποία παρέχει επίσης συμβουλές από ειδικούς για να βοηθήσει στη διατήρηση των μνημείων.
Οι τουρίστες που επισκέφθηκαν την τοποθεσία αυτή την εβδομάδα είπαν ότι ο χαρακτηρισμός δεν ήταν απλώς άξιος, αλλά και καθυστερημένος. «Δεν είναι απλώς μια καλή ιδέα, είναι η καλύτερη ιδέα», ενθουσιάστηκε η Lenka Hotmarova, 62 ετών, από την Τσεχία. “Υπάρχει περιθώριο βελτίωσης κατά μήκος των μονοπατιών και θα βοηθούσε στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την ανάγκη διατήρησης. Θα έπρεπε να είχε συμβεί νωρίτερα.”
Η Ελλάδα έχει επίσης τονίσει τη θρησκευτική σημασία της περιοχής, επικαλούμενη την ανακάλυψη ενός υπαίθριου ιερού, σε μια από τις χαμηλότερες κορυφές του βουνού, στον φάκελο υποψηφιοτήτων της.
Το ιερό πιστεύεται ότι περιγράφηκε από τον Πλούταρχο, τον φιλόσοφο ιστορικό, τον δεύτερο αιώνα μ.Χ. σε σχέση με θυσίες ζώων που έγιναν στον Δία.
Στον Όλυμπο πιστεύεται ότι βρίσκεται το παρεκκλήσι με το υψηλότερο υψόμετρο στον χριστιανικό ορθόδοξο κόσμο με βυζαντινά μοναστήρια και άλλους χώρους λατρείας χτισμένα στις πτυχές και τις κορυφές του.
Το αποτέλεσμα της προσφοράς δεν είναι ακόμα σίγουρο. Συμβουλευτικά όργανα από το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS) και τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης φέρεται να έχουν προτείνει περισσότερες λεπτομέρειες με το σχέδιο ημερήσιας διάταξης της συνεδρίασης της Unesco στο Μπουσάν, προτείνοντας ότι η υποψηφιότητα θα παραπεμφθεί στην Ελλάδα – παρατείνοντας περαιτέρω την αναζήτηση.
Σε μια περίοδο εκτίναξης του τουρισμού, αυτό ανησυχεί τον Γερολιόλιο. «Τα πάντα έχουν να κάνουν με την ισορροπία», λέει. «Η φέρουσα ικανότητα της Olympus έχει φτάσει στα όριά της».
Ο χαρακτηρισμός ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς θα «έθεσε μεγαλύτερη ευθύνη εκ μέρους μας για την προστασία του περιβάλλοντος», είπε, προσθέτοντας: «Αλλά ακόμα κι αν δεν τα καταφέρουμε, δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Πρέπει να ληφθούν περαιτέρω προστατευτικά μέτρα».
