Το Ανώτατο Δικαστήριο μπορεί να αποφάσισε με 6-3 εναντίον της χρήσης από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ενός νόμου περί διεθνούς έκτακτης ανάγκης για την επιβολή δασμών, όμως ο Τραμπ φαίνεται αποφασισμένος να συνεχίσει το πείραμα που «τρέχει» με την αμερικανική οικονομία τον τελευταίο χρόνο – ένα πείραμα στο οποίο ανέβασε τους δασμούς σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί από τη δεκαετία του 1930.
Σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο την Παρασκευή, ο Τραμπ προχώρησε σε σειρά ισχυρισμών – που με βάση τα όσα αναφέρουν οικονομικοί αναλυτές δεν είναι αληθείς – για το οικονομικό αποτύπωμα των δασμών και υποσχέθηκε ότι θα τους αντικαταστήσει – ή ακόμη και θα τους αυξήσει – χρησιμοποιώντας άλλους νόμους, πέραν αυτού που απέρριψε το δικαστήριο.
«Είναι γελοίο, αλλά δεν πειράζει. Γιατί έχουμε άλλους τρόπους, πολλούς άλλους τρόπους», είπε ο πρόεδρος. «Τα νούμερα μπορούν να είναι πολύ μεγαλύτερα από τα εκατοντάδες δισ. που έχουμε ήδη εισπράξει. Σπάσαμε κάθε ρεκόρ και συνεχίζουμε να το κάνουμε», είπε ο πρόεδρος για τους δασμούς του.
Μέχρι το τέλος της Παρασκευής, είπε ότι θα επέβαλλε νέο πακέτο επιβαρύνσεωνμεταξύ των οποίων ένας οριζόντιος δασμός 10% σε όλα τα προϊόντα. Έπειτα, το Σάββατο, ο Τραμπ ανέβασε αιφνιδιαστικά τους δασμούς στο 15% – το ανώτατο όριο που επιτρέπει η νέα νομική πρόβλεψη που χρησιμοποιούσε. «Κατά τους επόμενους λίγους μήνες, η κυβέρνηση Τραμπ θα καθορίσει και θα εκδώσει τους νέους και νομικά επιτρεπτούς δασμούς», έγραψε σε ανάρτησή του.
Για τον πρόεδρο, οι δασμοί είναι το αντίδοτο στην παγκοσμιοποίηση – ένα εργαλείο για να επιστρέψει περισσότερη μεταποίηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, να μειωθεί η εξάρτηση από ξένα προϊόντα και να περιοριστεί το εμπορικό έλλειμμα. Ωστόσο, μέχρι τώρα τα οικονομικά στοιχεία δεν τον δικαιώνουν. Αντί να μετακινήσουν τη μεταποίηση πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι δασμοί του Τραμπ φαίνεται κυρίως ότι αναδιάταξαν το εμπόριο – με μεγάλο κόστος για τις αμερικανικές επιχειρήσεις.
Μόλις μία ημέρα πριν από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίουη κυβέρνηση δημοσίευσε τα ετήσια εμπορικά στοιχεία για το προηγούμενο έτος, με αρκετούς δείκτες που αντέκρουαν τους ισχυρισμούς του Τραμπ. Τα δεδομένα έδειξαν ότι το εμπορικό έλλειμμα – η διαφορά ανάμεσα σε όσα εισάγει η Αμερική από άλλες χώρες και σε όσα εξάγει – συνέχισε να διευρύνεται τον Δεκέμβριο και ότι το ετήσιο έλλειμμα στα αγαθά πέρυσι έφτασε σε ιστορικό υψηλό. Οι εξαγωγές αμερικανικών υπηρεσιών – ένα από τα δυνατά σημεία της αμερικανικής οικονομίας – βοήθησαν να μειωθεί το συνολικό εμπορικό έλλειμμα. Όμως ο Τραμπ για ακόμη μία φορά αφιέρωσε ελάχιστο χρόνο σε αυτό.
Μία από τις αιτίες της οργής του Τραμπ – το εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα – πράγματι περιορίστηκε. Οι κινεζικές εισαγωγές μειώθηκαν σχεδόν κατά 30% το 2025. Όμως μειώθηκαν και οι αμερικανικές εξαγωγές προς την Κίνα, μεταξύ των οποίων και η σόγια. Και ενώ οι αμερικανικές επιχειρήσεις και οι καταναλωτές μπορεί να αγόρασαν λιγότερα αγαθά από την Κίνα, οι εισαγωγές από άλλες χώρες, όπως το Βιετνάμ και η Ταϊβάν, εκτινάχθηκαν. Τα εμπορικά ελλείμματα με το Βιετνάμ, το Μεξικό, την Ινδία και άλλες χώρες ήταν τα μεγαλύτερα που έχουν καταγραφεί.
Η αμερικανική οικονομίασυνολικά, παραμένει ισχυρή και ορισμένοι κλάδοι της μεταποίησης τα πάνε καλά. Όμως τα κέρδη αυτά οφείλονται κυρίως σε βιομηχανίες όπως τα ηλεκτρονικά και η αεροδιαστημική, οι οποίες είναι λιγότερο εκτεθειμένες στους δασμούς. Άλλοι κλάδοι που βρίσκονται αντιμέτωποι με βαρείς δασμούς, όπως οι αυτοκινητοβιομηχανίες, δυσκολεύονται.
Η αύξηση της μεταποιητικής παραγωγής δεν έχει επίσης μεταφραστεί ακόμη σε περισσότερες θέσεις εργασίας. Οι Αμερικανοί κατασκευαστές περιέκοψαν πάνω από 80.000 θέσεις εργασίας τον τελευταίο χρόνο.
Ο πρόεδρος αγνοεί κάθε δεδομένο που δεν ταιριάζει στο μήνυμά του. Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ είχε ισχυριστεί στο ιδιόκτητο μέσο κοινωνικής του δικτύωσης ότι το εμπορικό έλλειμμα «ΕΧΕΙ ΜΕΙΩΘΕΙ ΚΑΤΑ 78% ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΩΝ ΔΑΣΜΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΩΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΚΑΙ ΧΩΡΕΣ. ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ ΣΕ ΘΕΤΙΚΟ ΕΔΑΦΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΕΤΟΣ, ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΕΔΩ ΚΑΙ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ» – με κεφαλαία γράμματα…
Δεν είναι σαφές σε ποια ακριβώς μεγέθη αναφερόταν ο πρόεδρος και ο Λευκός Οίκος δεν διευκρίνισε.
Δεν είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστο το αμερικανικό έλλειμμα στα αγαθά να αυξάνεται σε σχέση με το προηγούμενο έτος – η αμερικανική οικονομία συνέχισε να αναπτύσσεται σε ετήσια βάση, κάτι που σημαίνει ότι οι Αμερικανοί έγιναν πλουσιότεροι και αγόρασαν περισσότερα ξένα αγαθά. Όμως η τάση αυτή συγκρούεται με τους διακηρυγμένους στόχους του Τραμπ, όπως και με τους ισχυρισμούς του για τις επιπτώσεις των δασμών του. Για τον Τραμπ άλλωστε το εμπορικό έλλειμμα εδώ και χρόνια είναι ένδειξη οικονομικής αδυναμίας.
Τον Απρίλιο, χρησιμοποίησε τον νόμο που μόλις εξέτασε το Ανώτατο Δικαστήριο για να δηλώσει ότι τα εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ συνιστούν διεθνή οικονομική έκτακτη ανάγκη και να επιβάλει σαρωτικούς δασμούς, με στόχο να τα μειώσει. Παρότι ορισμένοι οικονομολόγοι ανησυχούν για μεγάλα εμπορικά ελλείμματα, πολλοί τότε έλεγαν ότι τα ελλείμματα δεν ήταν ούτε κάτι ασυνήθιστο ούτε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες τα καταγράφουν επί δεκαετίες.
Οι οικονομολόγοι είχαν επίσης διαφορετικές απόψεις για το αν οι δασμοί θα μείωναν πράγματι το εμπορικό έλλειμμα, το οποίο καθορίζεται από ποικίλες δυνάμεις, όπως οι δημόσιες δαπάνες και η ισοτιμία του δολαρίου. Κάποιοι οικονομολόγοι έλεγαν ότι οι δασμοί μπορεί να το μειώσουν. Όμως αυτό, υποστήριζαν, θα συνέβαινε επειδή οι επιβαρύνσεις θα χτυπούσαν την αμερικανική οικονομία, θα έκαναν τους Αμερικανούς φτωχότερους και άρα λιγότερο ικανούς να αγοράζουν ξένα αγαθά.
Μέχρι τα τέλη του περασμένου έτους, το μηνιαίο εμπορικό έλλειμμα κινούνταν προς την κατεύθυνση που ήθελε ο Τραμπ. Τον Οκτώβριο, έφτασε στο χαμηλότερο μηνιαίο επίπεδο από το 2009 και η κυβέρνηση Τραμπ διακήρυξε με ένταση την επιτυχία της πολιτικής της.
Όμως μια πιο προσεκτική εξέταση έδειξε ότι η πτώση οφειλόταν σε περίεργες διακυμάνσεις που προκάλεσαν ασταθείς πολιτικές. Σε αυτές περιλαμβάνονταν τεράστιες μεταβολές στο εμπόριο χρυσούτον οποίο οι επενδυτές είχαν χρησιμοποιήσει ως αντιστάθμιση απέναντι στους δασμούς, καθώς και στα φαρμακευτικά προϊόντατα οποία επηρεάστηκαν από την απειλή επιβολής δασμών.
Υπήρχε επίσης το ερώτημα για το πόσο θα διαρκούσε αυτή η τάση. Οι επιχειρήσεις είχαν φροντίσει να εκτελωνίσουν και να εισάγουν μεγάλες ποσότητες αγαθών πριν τεθούν σε ισχύ οι δασμοί, ώστε αργότερα να μην χρειάζεται να εισάγουν με επιβαρύνσεις. Όμως αυτά τα αποθέματα δεν θα κρατούσαν για πάντα.
Τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, οι αμερικανικές εισαγωγές και το εμπορικό έλλειμμα αυξήθηκαν σημαντικά. Η αύξηση οφειλόταν εν μέρει σε εισαγωγές ακριβών ημιαγωγών, που χρησιμοποιούνται από κέντρα δεδομένων για την τεχνητή νοημοσύνη – προϊόντα που ο πρόεδρος έχει εξαιρέσει από τους δασμούς. Με την τεχνητή νοημοσύνη να τροφοδοτεί την οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ και το χρηματιστήριο, ο πρόεδρος εμφανίζεται διστακτικός να περιορίσει τις εισαγωγές αυτών των τσιπ.
Είναι δύσκολο να πει ή ακόμη και να εικάσει κανείς προς τα πού θα πάνε οι εμπορικές τάσεις τον επόμενο χρόνο. Το πιθανότερο είναι ότι θα πρόκειται για χρονιά αβεβαιότητας: ο Τραμπ είπε την Παρασκευή ότι θα χρησιμοποιήσει μια πρόβλεψη του εμπορικού νόμου του 1974, γνωστή ως «Άρθρο 122», για να επιβάλει νέο δασμό 10% που θα ισχύει μόνο για 150 ημέρες. Μετά από αυτό, οι δασμοί θα χρειαστούν έγκριση από το Κογκρέσο ή θα πρέπει να αντικατασταθούν από άλλες νομικές βάσεις.
Το συγκεκριμένο πλαίσιο δεν συνδέεται με τα εμπορικά ελλείμματα, αλλά με «έλλειμμα ισοζυγίου πληρωμών» – όταν οι πληρωμές μιας χώρας προς άλλες χώρες υπερβαίνουν τις εισπράξεις της από αυτές. Το εμπορικό έλλειμμα σχετίζεται με το ισοζύγιο πληρωμών, αλλά δεν είναι ακριβώς το ίδιο, και ορισμένοι επικριτές του Τραμπ υποστήριξαν ότι και η νέα αιτιολόγηση για τους δασμούς ήταν επίσης προσχηματική.
Παρά όλη την αβεβαιότητα, ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο: μέχρι τώρα οι δασμοί του Τραμπ δεν έχουν κάνει πολλά για να λύσουν την «έκτακτη ανάγκη» για την οποία υποστήριζε ότι είχαν σχεδιαστεί εξαρχής.
